Lepistes (Guppy) canlı doğuran türler arasında en popüler ve en dayanıklı balıklardan biridir. Canlı renkleri, hareketli yapısı ve kolay üremesiyle hem yeni başlayanlara hem de deneyimli akvaristlere büyük keyif verir. Bu rehberde lepisteslerin temel özelliklerinden su değerlerine, beslenmeden üremeye ve hastalık önlemeye kadar, vetmundo okurları için pratik bir içerik bulacaksınız.
İçindekiler
Lepistes Nedir? Köken ve Karakter
- Bilimsel adı: Poecilia reticulata
- Köken: Orta ve Güney Amerika (özellikle Trinidad, Venezuela, Guyana)
- Davranış: Barışçıl, sürü halinde yaşamaya yatkın, aktif yüzücü
- Renk/Desen: Yüzlerce varyete (halfmoon, cobra, tuxedo, snakeskin vb.)
- Uygunluk: Yeni başlayanlar için ideal; doğru su şartlarında dayanıklıdır
Temel Özellikler
- Boy: Erkekler 2,5–3,5 cm; dişiler 4–6 cm
- Ömür: Ortalama 2–3 yıl (iyi bakım ile daha uzun)
- Cinsiyet farkı: Erkekler daha renkli ve kuyrukları büyük; dişiler daha iri gövdeli (bu konunun daha ayrıntılı açıklaması yazının devamında)
- Davranış: Sosyal; harem düzeninde (1 erkek + 2–3 dişi) daha az stresli
Akvaryum Kurulumu ve Su Değerleri
Sağlıklı bir lepistes kolonisi için dengeli bir ekosistem şarttır. Kurulumdan önce “nitrojen döngüsü” tamamlanmalı ve filtre biyolojisi oturtulmalıdır.
- Minimum akvaryum hacmi:
- Küçük grup için en az 40 litre; koloni ve bitkilendirme için 60+ litre önerilir.
- Isı ve pH:
- Sıcaklık: 24–26°C (stabil tutmak önemli)
- pH: 7,0–8,0 (hafif alkali aralık)
- Sertlik/TDS:
- GH: 8–15 dGH
- KH: 4–10 dKH
- TDS: 150–300 ppm (kararlı değerler tercih edilir)
- Filtrasyon ve aydınlatma:
- Yumuşak akıntı veren sünger filtre veya askı (HOB) filtre idealdir.
- Orta şiddette aydınlatma; canlı bitkiler için yeterli PAR.
- Su değişimi:
- Haftalık %25–30 su değişimi; klor giderici (su düzenleyici) kullanımı önerilir.
Bitkiler ve Dekor
Canlı bitkiler hem su kalitesini iyileştirir hem de yavrular için saklanma alanı sağlar.
- Önerilen bitkiler:
- Anubias, Java Fern, Java Moss, Rotala, Hygrophila, su üstü bitkileri (Pistia, Salvinia)
- Dekor:
- Koyu renk zemin, doğal kök/taşlar ve yüzey kıran bitkiler balıkların stresini azaltır.
Beslenme: Renk ve Form İçin Doğru Diyet
Lepistes (guppy) omnivor (hem hayvansal hem bitkisel beslenen) balıklardır. Dengeli bir diyet canlı renkler ve güçlü bağışıklık için kritik önemdedir.
- Ana yemler:
- Kaliteli pul/granül yem (spirulina ve karotenoid içeren)
- Destekleyici yemler (haftada 2–3 kez):
- Artemia (tuzlu su karidesi), daphnia, mikrokurt, cyclops
- Besleme sıklığı:
- Günde 2 kez, 1–2 dakikada tüketilecek kadar; haftada 1 “diyet günü” hazmı dinlendirir.
- İpucu:
- Az ve çeşitli besleme yağlanmayı ve su kirlenmesini önler, renkleri artırır.
Üreme: Canlı Doğuranların Keyfi
Lepistes (guppy) kolay ürer; bu yüzden popülasyon planlaması şarttır.
- Cinsiyet oranı: 1 erkek / 2–3 dişi (dişilerin stresten korunması için)
- Gebelik süresi: 25–30 gün (sıcaklığa bağlı değişebilir)
- Belirtiler: Dişinin karın bölgesinde koyu “gravid spot”, dolgun görünüm, saklanma davranışı
- Yavrular:
- Yavruluk/bitki yoğunluğu ile ebeveynlerden korunur.
- İlk yemler: toz yem, infusoria, mikrokurt; ideal: yeni çıkmış artemia
5. Büyütme:
- Sık ama küçük öğünler; iyi filtrasyon ve sık su değişimi
Not: Çok hızlı üreme tankta aşırı nüfusa ve su kalitesi sorunlarına yol açar. Erkek–dişi ayrımı veya tek cinsiyet grupları değerlendirilebilir.
Lepistes (Guppy) Dişi–Erkek Ayrımı
Lepistes (guppy) cinsiyet ayrımı, doğru noktaları bildiğinizde oldukça kolaydır. Yetişkinlerde anatomiye bakmak yeterliyken, yavrularda birkaç ek ipucu gerekir. Aşağıda gözle kontrol edebileceğiniz tüm belirgin farklar ve pratik yöntemler vardır.
Anatomik Farklar (Yetişkin Balıklar)
- Anal yüzgeç (en garanti kriter)
Erkek: Anal yüzgeci “gonopodyum”a dönüşmüştür; ince, çubuk gibi ve sivridir. Üreme organı olarak kullanılır.
Dişi: Anal yüzgeç yelpaze/üçgen gibidir; geniş ve yuvarlak kenarlı görünür.
- Hamilelik lekesi (gravid spot)
Dişi: Karın bölgesinin arka-alt kısmında (anal yüzgecin hemen önünde), koyu kızıl-siyah bir leke görülür. Hamilelik ilerledikçe daha koyu ve belirgin olur.
Erkek: Bu leke bulunmaz.
- Gövde ve boyut
Dişi: Genellikle daha iri, gövde yapısı dolgun; karnı yuvarlak (özellikle yavruya hamileyken).
Erkek: Daha ince ve küçük yapılı.
- Renk ve yüzgeçler
Erkek: Renk, desen ve yüzgeç formları çoğunlukla daha gösterişli; kuyruk ve sırt yüzgeci daha uzun olabilir.
Dişi: Daha sade renklidir; kuyruk ve sırt yüzgeci nispeten kısa.
Davranış Farkları
- Erkekler, dişileri aktif şekilde kovalar ve kur yapar; diğer erkeklerle poz sergileyebilir.
- Dişiler daha sakindir, sürü halinde gezer; hamileyken saklanma eğilimi artar.
Yavru ve Genç Balıklarda Cinsiyet Ayrımı
Yavrularda renk ve yüzgeçler henüz gelişmediği için anatomik ipuçlarına bakılır:
- Gonopodyum oluşumu (Gonopodyum, canlı doğuran balıklarda (özellikle lepistes (guppy), plati, moli, kılıçkuyruk gibi Poeciliidae familyasında) erkeğin anal yüzgecinin üremeye uyarlanmış, ince ve çubuk benzeri bir yapıya dönüşmüş hâlidir. Kısaca erkeğin dişiye sperm aktarmasını sağlayan “çiftleşme organı”dır.)
Erkek yavrularda anal yüzgeç zamanla sivrilerek gonopodyuma dönüşür. Genelde 4–6 hafta içinde belirginleşir (su sıcaklığı, beslenme ve ırka bağlı olarak 3–8 hafta aralığı görülebilir).
- Hamilelik lekesi
Dişi gençlerde küçük bir gravid spot erken dönemde bile seçilebilir. İyi aydınlatmada koyu bir nokta olarak görünür.
- Vücut formu
Dişiler erkenden daha iri ve geniş karınlı olmaya başlar.
Erkekler daha aerodinamik ve ince kalır.
- Zamanlama
haftadan itibaren dikkatli bakışla tahmin edilebilir, 5.–6. haftada çoğunlukla netleşir.
Pratik Gözlem İpuçları
Aydınlatma ve arka plan
- Nötr/soluk arka plan ve yan/üstten güçlü ışık kullanın; gravid spot ve anal yüzgeç formu daha net görünür.
Kısa süreli şeffaf kap
- Balığı kibarca küçük, şeffaf bir kaba alıp yakın gözlem yapın. Stresi azaltmak için 1–2 dakikadan fazla tutmayın.
Akvaryum büyüteci veya telefon makrosu kullanabilirsiniz.
- Basit bir büyüteç ya da telefonun makro modu anal yüzgeci ve lekeyi belirginleştirir.
Besleme sonrası gözlem
- Yemlemeden sonra balıklar daha sakin ve görülebilir konuma gelir; dişilerin karın şekli ve lekesi daha net olur.
Sık Karıştırılan Durumlar
- Soluk renkli erkekler: Bazı hatlarda erkekler de daha az renkli olabilir; mutlaka anal yüzgece bakın.
- Çok genç yavrular: İlk 2–3 haftada cinsiyet tahmini zordur; acele etmeyin.
- Endler/guppy hibritleri: Vücut boyutu ve yüzgeç oranları farklılık gösterebilir; yine en güvenilir kriter gonopodyum/yelpaze anal yüzgeç ayrımıdır.
Ayırma ve Üreme Planlaması
- Ne zaman ayırmalı?
Yavrular 4.–6. haftada netleşmeye başlar; cinsiyetler belirdiğinde erkekleri ayrı tanka almak istemezseniz aşırı eşleşmeyi önlemek için oranı kontrol edin.
- İdeal dişi–erkek oranı
Stresi ve aşırı kovalamayı azaltmak için genelde 1 erkek:2–3 dişi önerilir.
- Dişi hamileliği ve doğum
Dişiler 25–30 gün aralığında doğurur (sıcaklık ve koşullara göre değişir). Doğuma yakın karın köşeli ve dikdörtgenimsi görünür; gravid spot çok koyulaşır.
- Yuva ve saklanma
Yavruları korumak için yoğun bitkilendirme (java moss, su mercimeği, hornwort) veya yavruluk kullanın.
Lepistes (Guppy) Hızlı Cinsiyet Kontrol Listesi
- Anal yüzgeç:
- Sivri ve çubuk benzeri → Erkek
- Yelpaze/üçgen ve geniş → Dişi
- Karın altı leke (gravid spot):
- Var ve koyu → Dişi
- Yok → Erkek
- Boyut ve renk:
- Küçük, ince, daha canlı desen → Erkek
- Büyük, dolgun, daha sade → Dişi
Uyumlu Türler
Barışçıl topluluk akvaryumlarına uygundur. Yine de uzun kuyrukları yüzünden “yüzgeç tırtıklayan” türlerden kaçının.
- Uyumlu:
- Corydoras, Otocinclus, küçük rasbora/tetra türleri (örn. neon, ember), plati, moli
- Riskli/kaçınılması gereken:
- Kaplan barb, bazı danio türleri, beta (özellikle saldırgan erkekler), büyük çiklitler
Sık Hastalıklar ve Önleme
Genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavide profesyonel destek alınmalıdır.
- İch (Beyaz benek):
- Belirti: Vücut ve yüzgeçlerde beyaz noktalar, sürtünme
- Önleme: Kararlı ısı, karantina, ani su değişimlerinden kaçınma
- Yüzgeç erimesi:
- Sebep: Kötü su kalitesi, stres
- Önleme: Düzenli su değişimi, aşırı stoktan kaçınma
- Bakteriyel/fungal enfeksiyonlar:
- Belirti: Pamuksu oluşumlar, hızla yıpranan yüzgeçler
- Önleme: Yeni balık/bitkileri karantina, ekipman hijyeni
Tuz kullanımı (akvaryum tuzu) bazı durumlarda yardımcı olabilir ancak bitkili tanklarda ve bazı türlerde (ör. çöpçü balığı) uygun değildir. Dikkatli ve sınırlı kullanılmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Döngüsü oturmamış akvaryuma balık eklemek
- Aşırı besleme ve aşırı stok
- Ani ısı/pH değişimleri
- Lepistes (guppy) erkek sayısını fazla tutup dişileri strese sokmak
- Yetersiz filtrasyon ve seyrek su değişimi
- Varyeteleri plansız karıştırmak (istenmeyen çaprazlamalar ve renk kaybı)
SSS (Kısa Cevaplar)
- Lepistes kaç yıl yaşar?
- Ortalama 2–3 yıl; stabil su koşulları ve iyi beslenme ile daha uzun.
- Kaç litre akvaryum gerekir?
- Küçük grup için en az 40 litre; koloni ve bitkili düzen için 60+ litre ideal.
- İdeal ısı aralığı nedir?
- 24–26°C; kısa süreli 22–28°C tolere edilebilir, ancak stabilite esastır.
- Sürekli tuz eklemeli miyim?
- Hayır. Tedavi ve özel durumlar dışında gerekmez; bitkiler ve bazı balıklar için zararlı olabilir.
- Renkleri nasıl canlı tutarım?
- Kaliteli ve çeşitli beslenme, iyi genetik, uygun aydınlatma ve temiz su.
Sonuç
Lepistes (guppy), doğru kurulum ve düzenli bakım ile hem görsel şölen hem de hobide hızlı başarı vadeder. Stabil su değerleri, dengeli beslenme, planlı üreme ve uyumlu tank arkadaşlarıyla, uzun süre sağlıklı ve renkli koloniler kurabilirsiniz. Düzenli gözlem yapmak ve küçük sorunları erkenden fark etmek, hem balıkların refahını korur hem de akvaryum keyfinizi artırır.
Bir yanıt yazın